Om termisk energi i havet

Når sola strålar på jorda, er det svært store energimengder som treff oss kvart sekund. Den primære opptaksmekanismen for denne energien, er lagring som varme i bakken, i atmosfæren og i havet. Varmen som vert lagra i havet kan brukast som energikjelde anten direkte, som oppvarming, eller gjennom å omdanne den til rørsleenergi og elektrisitet.

Temperaturforskjellar er motoren i havet

Havområda rundt ekvator blir naturleg nok meir oppvarma av sola enn havområda rundt polane. Dermed oppstår temperaturforskjellane som er den drivande krafta bak havstraumane. Havstraumane er den store "motoren" bak alt liv i havet. Det er dei som transporterer varmt vatn og næring rundt i verdshava, og som gjer at livet der blomstrar.

I tillegg kan vi, som nemnt under "Tidevasskraft", bruke havstraumane direkte til å drive kraftverk. Men vi kan også bruke varmen i havet til andre føremål.

Varmepumper

Varmepumper har blitt vanlege i mange hus, men mest av den typen som brukar ute-lufta som varmereservoar. Dei som bur nær havet, kan i staden bruke sjøen som varmekjelde. Då kan dei hente ut mykje meir varme enn det vanlege luft-til-luft varmepumper greier. Årsaka er at vatn har mykje større varmekapasitet enn luft, og at gjennomsnittstemperaturen på djupt vatn er meir stabil enn lufttemperaturen. Ute-lufta er oftast kald når vi om vinteren treng varmen mest, kanskje ned i -10 eller -20°C. Samtidig held vatnet langs Norskekysten kanskje +7°C, på 40-50 meters djup.

I mange tilfelle er det råd å installere store varmepumpeanlegg for å forsyne heile bydelar med fjernvarme. Dette er eit konsept firmaet Fjordvarme satsar på.

Varmepumpe på Runde Miljøsenter

På Runde Miljøsenter er det installert varmepumpe som skal bruke sjøvatn som varmereservoar. Sjølve pumpa er installert, men det står att å legge ut sjøvassinntak i havet utanfor Runde Hamn. Vi reknar med å måtte legge røyr omlag 700 meter ut i sjøen og ned på minimum 40 meters djup for å hente inn vatn til varmepumpa.

Når varmepumpa er i drift, kan den forsyne både Runde Miljøsenter og leilegheitene med varmt vatn til oppvarming og forbruk.

Straumproduksjon frå termiske gradientar

Ei varmepumpe brukar straum for å transportere varme frå eit område til eit anna. Det typiske er å transportere varme frå eit kaldt område (ute-luft, sjøen) til eit varmare område (stova). Fordi dette er motstraum i høve til den naturlege varmetransporten, krev det investering av ei mengde energi. Varmepumper er ein god idé, fordi ein brukar mindre (elektrisk) energi enn det ein får ut i form av varme.

Ved tilgang på eitt område med varme og eitt område med kulde, kan ein installere ei varmepumpe og la den gå "i revers". Det blir ein varmemotor, som med input av temperaturforskjell kan produsere rørsleenergi, og dermed elektrisk straum.

Slike varmemotorar for installasjon i havet blir kalla OTEC - "Ocean Thermal Energy Converters". Dei kan installerast der det er varmt overflatevatn og kaldt djuphavsvatn. Dette er typisk på store havdjup i tropane. Der er overflatevatnet opp mot 25 - 30°C, medan havet på 1000 m djupne kanskje berre held +4°C. Her er det råd å pumpe opp kaldt djuphavsvatn, og bruke det i lag med varmt overflatevatn for å drive ein varmemotor basert på Rankine- eller Stirlingprinsippet.

Ulempa med slike anlegg er at dei som følgje av termodynamiske prinsipp verkar relativt dårleg. Men sidan det er store mengder varme tilgjengeleg, er det likevel store mengder energi som kan haustast med slike OTEC-anlegg.

Pilotanlegg i eksotiske strøk

Det er bygd pilotanlegg og prototypar på OTEC i Japan og ved Hawaii, der det pågår en god del forsking. OTEC er mindre relevant her i Norge på grunn av mindre temperaturgradienter. Det skjer likevel ein del forsking på området, mellom anna er Lars Golmen ved Runde Miljøsenter aktiv på dette feltet.